Olej roślinny od wieków jest ważnym elementem kuchni na całym świecie. Na terenach dzisiejszej Polski tradycja jego pozyskiwania sięga jeszcze czasów głębokiego pogaństwa, choć przez większość historii naszego regionu produkcja odbywała się głównie na niewielką skalę. Dziś, dzięki kompaktowym i wydajnym prasom do oleju, tłoczenie może być prowadzone również na potrzeby małych gospodarstw czy własnego użytku.
Z czego można tłoczyć olej?
Najpopularniejsze w naszym kraju są oleje: rzepakowy i słonecznikowy, możliwości jest jednak znacznie więcej. Do tłoczenia nadają się m.in. nasiona lnu, soi czy rącznika. Szczególnie ceniony jest olej lniany, bogaty w kwas alfa-linolenowy (omega-3). Wykorzystuje się go przede wszystkim w kuchni, kosmetyce, a także w niektórych gałęziach przemysłu.
Rodzaje pras do oleju
Do pozyskiwania oleju wykorzystuje się kilka rodzajów urządzeń:
- Prasy ślimakowe – wyposażone w obracający się ślimak, należą do najczęściej stosowanych i mogą służyć zarówno do tłoczenia na zimno, jak i na ciepło.
- Prasy hydrauliczne – wykorzystują nacisk hydrauliczny i dobrze sprawdzają się przy produkcji olejów tłoczonych na zimno.
- Prasy dyskowe – wykorzystują system obracających się dysków i znajdują zastosowanie przede wszystkim w średniej wielkości produkcji.
- Prasy wykorzystujące ekstrakcję rozpuszczalnikową – pozwalają uzyskać wysoką wydajność, jednak metoda ta jest bardziej charakterystyczna dla produkcji przemysłowej.
Na zimno czy na ciepło – jak lepiej tłoczyć olej?
Sposób tłoczenia ma duże znaczenie, szczególnie w przypadku olejów spożywczych. Podczas tłoczenia na zimno surowiec nie jest poddawany intensywnemu podgrzewaniu, dzięki czemu olej może zachować więcej naturalnych składników, m.in. nienasyconych kwasów tłuszczowych, witaminy E i przeciwutleniaczy.
Tłoczenie na ciepło wykorzystuje wyższą temperaturę, co może zwiększać wydajność procesu i wpływać na trwałość produktu, ale jednocześnie może prowadzić do większych zmian w składzie oleju. Dlatego w przypadku olejów przeznaczonych do bezpośredniego spożycia często wybiera się tłoczenie na zimno, a metoda ta zyskuje coraz większą sympatię także po stronie konsumentów złocistego płynu.
Więcej informacji na ten temat można znaleźć w artykule o tłoczeniu oleju na zimno.
Co wpływa na jakość oleju?
Oprócz samej metody tłoczenia znaczenie ma przede wszystkim, jak nietrudno się domyślić, jakość surowca. Zdrowe i odpowiednio dojrzałe nasiona pozwalają uzyskać najlepszy produkt. Istotna jest również ich wilgotność – jej niewłaściwy poziom może negatywnie wpływać na proces tłoczenia i jakość oleju. Spore znaczenie mają także czas oraz szybkość tłoczenia – zbyt długi proces może sprzyjać utlenianiu produktu.
Jak rozpocząć tłoczenie?
Pierwszym krokiem powinien być wybór surowca i ocena jego dostępności. Następnie należy dobrać prasę odpowiednią do planowanej skali produkcji. W przypadku małych gospodarstw i zastosowań domowych dobrym rozwiązaniem mogą być niewielkie prasy przeznaczone do tłoczenia oleju na zimno.
Przed rozpoczęciem pracy nasiona należy odpowiednio przygotować – oczyścić z zanieczyszczeń i, jeśli jest to konieczne, wysuszyć. Po zakończeniu tłoczenia olej warto przefiltrować, aby usunąć pozostałości nasion.
Gotowy olej najlepiej przechowywać w chłodnym i zacienionym miejscu, ograniczając jego kontakt ze światłem i tlenem.
UWAGA: W przypadku planowanej sprzedaży należy również sprawdzić obowiązujące przepisy dotyczące produkcji, przechowywania i wprowadzania oleju do obrotu – niech nasz olej będzie przejrzysty także w świetle polskiego prawa :).
Artykuł zewnętrzny.
